Sytuacja Polaków w krajach b. ZSRR jest bardzo zróżnicowana. Różny jest też stopień ich zorganizowania pozwalający na właściwe rozpoznanie potrzeb społeczności i jednostek potrzebujących pomocy. Określenie charakteru i właściwego adresata pomocy jest zadaniem niełatwym, w jego realizację zaangażowanych jest w Polsce wiele instytucji.
Po 1989 r. pomoc Polakom na Wschodzie jest uważana za jedno z najważniejszych zadań państwa polskiego.

Kwestia ta jest przedmiotem szczególnego zainteresowania Senatu RP. Dysponuje on środkami na finansowanie Stowarzyszenia "Wspólnota Polska" - czołowej, nierządowej organizacji, służącej dziełu podtrzymywania związków z Polonią i Polakami za granicą oraz na Fundację "Pomoc Polakom na Wschodzie".

Stowarzyszenie „Wspólnota Polska" (posiadające 26 oddziałów i 10 kół terenowych) prowadzi najszerszą działalność pomocową na rzecz środowisk polonijnych i Polaków na Wschodzie zgodnie z programem akceptowanym przez Kancelarię Senatu RP. Obejmuje on działania na rzecz oświaty i nauki, popularyzacji kultury polskiej, organizowania wypoczynku i pobytów rehabilitacyjnych, turystyki i sportu, pomocy socjalnej i rzeczowej, prowadzenia inwestycji i remontów budynków szkolnych oraz Domów Polskich.

Fundacja „Pomoc Polakom na Wschodzie" powołana Uchwałą Rady Ministrów z 5 listopada 1991, ustanowiona 11 maja 1992 r, rozpoczęła działalność 4 stycznia 1993 r. Jej celami statutowymi są: niesienie pomocy i wspieranie Polaków zamieszkałych w krajach byłego ZSRR i byłego bloku komunistycznego.

W dzieło pomocy i utrzymywania więzi z Polakami zaangażowane są też trzy ministerstwa: Spraw Zagranicznych, Edukacji Narodowej oraz Kultury i Sztuki RP, uczelnie a także organy samorządowe.
Wiele programów pomocy dla Wschodu znalazło wsparcie u polskich i polonijnych organizacji na Zachodzie.