Jedną z najważniejszych cech otwartego społeczeństwa jest duża ilość organizacji pozarządowych, które propagują swoje idee, dążą do ulepszenia warunków życia lokalnego oraz pomagają ludziom, którzy potrzebują pomocy. Organizacje noszą nazywane są pozarządowymi z tego powodu, że zostały powołane nie z inicjatywy władz rządowych. Można by je także nazwać organizacjami ochotniczymi, ponieważ zostały założone z nieprzymuszonej woli ludzi, którzy skupiają się w tych organizacjach i dobrowolnie je popierają.

Do organizacji pozarządowych zaliczane są organizacje społeczne, asocjacje, fundacje, organizacje dobroczynne, większość instytucji publicznych (po litewsku -viešoji istaiga).

Cele organizacji pozarządowych

Obecnie trwa dyskusja nad tym, czy należałoby do organizacji pozarządowych zaliczyć inne, nie nastawione na zysk organizacje - związki zawodowe, wspólnoty religijne, wspólnoty właścicieli mieszkań itd. Do organizacji pozarządowych na pewno nie są zaliczane polityczne partie i organizacje.
W preambule do Konstytucji Republiki Litewskiej, którą w referendum przeprowadzonym w październiku 1992 r. poparło większość obywateli, nawołuje się do tworzenia „otwartego, prawnego i obywatelskiego społeczeństwa". Działalność organizacji pozarządowych na Litwie jest skierowana na korzyść społeczeństwa. Organizacje te starają się uświadamiać i uczulać społeczeństwo na ważne problemy. Tak więc organizacje pozarządowe zmniejszają sprzeczności powstające w społeczeństwie oraz zwiększają integrację socjalną. Poza tym organizacje pozarządowe mogą wnieść duży wkład informując społeczeństwo, formując sieć usług socjalnych, zachęcając rząd do bardziej przejrzystej działalności, a także podnosząc poziom świadomości społeczeństwa.

Działa tylko piąta część

Trudno mówić o rozwoju III sektora, gdy nie ma życiodajnych i silnych pierwszego (politycznego) i drugiego (prywatnego) sektorów. Program rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych w styczniu 1995 r. podał, że na Litwie aktywnie działa 126 organizacji pozarządowych - organizacji społecznych, dobroczynnych, związków zawodowych i fundacji. W pierwszym forum organizacji pozarządowych w marcu 1995 r. udział wzięło ponad 250 przedstawicieli tych organizacji. Obecnie Centrum Informacji i Wspierania Organizacji Pozarządowych posiada informację o ponad 2500 aktywnych organizacjach pozarządowych.
W kwietniu 2000 r. wg przeprowadzonych przez Centrum badań do sektora, nie nastawionego na zysk należało 9629 organizacji. Po odrzuceniu państwowych instytucji publicznych i wspólnot religijnych, pozostaje 7075 organizacji pozarządowych. Większość z tych organizacji działa; tylko mniej niż piąta część nie jest działająca.

Harmonijne i otwarte społeczeństwo

Pracownicy aktywnie działających organizacji pozarządowych na Litwie najczęściej mają silną motywację, a działalność większości organizacji pozarządowych przynosi dobre wyniki. Działalność organizacji pozarządowych jest znaczącym czynnikiem w rozwoju społeczeństwa na Litwie, różnorodność organizacji pozarządowych odgrywa najważniejszą rolę formując społeczeństwo pluralistyczne. Należy jednak zaznaczyć, że sektor pozarządowy na Litwie nie jest dostatecznie rozwinięty, głównie z braku funduszy i zdolności organizacyjnych. Poza tym styka się on z ambiwalencją rządu i społeczeństwa. Brak inicjatywy ze strony całego sektora jest główną przyczyną utrudniającą organizacjom pozarządowym w realizacji i rozwoju wspólnych interesów.
Najważniejsze, żeby organizacje pozarządowe na Litwie wykorzystały wszystkie możliwości do umocnienia się, żeby mogły osiągnąć swój cel - stworzyć „otwarte, prawne i harmonijne społeczeństwo obywatelskie".

/Na podstawie informacji Centrum Informacji i Wspierania Organizacji Pozarządowych/